NWCoT
Reizende expositie
Hollandse degelijkheid met de tederheid van fijnschilders.
JOINE expositie 'No Windmills, Cheese or Tulips'
Project Maarten Baptist en Margo Konings voor de Nederlandse overheid
Beeld Maurice Scheltens en Thomas Dahm
Zacht strijkt het licht over de borden, over de kreeftenpootjes die tot een sieraad bijeen zijn gebonden, over de ruwe huid van de keramische vazen en het strakke wit van de tafels. In het reliëf van een jeneverkruik ontstaat een spel van licht en donker. Een bonbonnière van glanzend witgelakte schalen werpt een schaduw op het tafelblad. Een aluminium klok tolt op het ritme van de dag. De kleine vlammetjes van een kandelaar flakkeren speels op een zuchtje wind, zo miniem, dat het de pluizenbollen onberoerd laat die in de bloembollenvaasjes steken. Een dikke plaid hangt als een repoussoir van de tafelrand omlaag. Het ingetogen blauwgrijs is naar boven gevouwen zodat het fluorescerende geel en vurige rood eronder schuilgaat en slechts als een warme gloed door de tafel wordt gereflecteerd.
De kleurbanen van de stof begeleiden de blik van de kijker omlaag, naar de stoel met het patroon van gatenkaas. Links ligt een olifant als kinderspeeltje vergeten onder tafel, ernaast een stoel die haast erotisch is omspannen met elastisch kunststof. Rechts lijkt de levergrijze schommelstoel zojuist tot stilstand gekomen. Het grijze leer gedraagt zich, in tegenstelling tot de stevig lederen kruk ernaast, als de stof van een quilt. Een juwelentasje ligt vergeten op de zitting. De gouden ringen en edelstenen fonkelen als de glimlichtjes in de wijnglazen op de tafel. Een opgezet vogeltje op een tak van glas, overziet - als het puttertje van Carel Fabritius - de compositie.
'No Windmills, Cheese or Tulips' is geen schilderij. Toch heeft het veel overeenkomsten met de stillevens uit de Hollandse Gouden Eeuw. De oude meesters toonden gewoonlijk mooi vaatwerk, glas en porselein, al dan niet gevuld met wijn of smakelijk fruit. Deze stillevens, gestoffeerd met Perzische tapijten en tafellinnen, glanzende kandelaars, gevogelte en allerhande zeevruchten, waren meer dan een herinnering aan tafelgenoegens. De kunstenaars konden naar believen voorwerpen en materialen uitkiezen die zij graag schilderden en waarmee zij hun vaardigheden demonstreerden. De schilders overstegen daarmee het vastleggen van banketten en legden steeds weer een proeve van kunnen af. Hoe het licht speelt met gekleurd glas of diverse glanzende metalen, de reflectie van kaarslicht in een aardewerken kruik, het zacht glanzen van een tros druiven of het verschil in stofuitdrukking van weefsels en tapijten; dat werden de eigenlijke onderwerpen van deze specialistische kunstvorm. De schilders toonden louter de schoonheid van de zichtbare wereld.
NWCoT wil een relatie leggen tussen deze meesters van de gouden eeuw en een kunstvorm waarin Nederland in deze tijd internationaal uitblinkt: design. De verwijzing naar de genreschilders uit de zeventiende eeuw - en in het bijzonder de specialisten van het stilleven - geeft een historisch en cultureel kader aan eigentijds design. Want hoe ver die kunstvormen op het eerste gezicht ook uit elkaar lijken te liggen, NWCoT toont vooral overeenkomsten. Niet alleen door de Hollandse degelijkheid waarmee bijvoorbeeld de kruk 'Lost & Found' is gemaakt of het vakmanschap waarmee ontwerpen als de 'Quilt Chair' of de superzachte 'Colour Plaid' tot stand zijn gekomen.Ook meer inhoudelijk is er een relatie met de oude meesters.
De breking van licht in water - een geliefd onderwerp van de fijnschilders - is letterlijk het onderwerp geworden voor het ontwerp van de fles 'Waater'. De ribbels in het glas, net onder de hals, lijken waterkringen die ontstaan als je een druppel in de fles laat vallen. Waar de zeventiende eeuwse schilder de kijker waarschuwde dat ijdelheden en aardse rijkdom vergankelijk zijn, stelt de 'Love Bag' vol gouden ringen op vergelijkbare wijze het gebruik van sieraden ter discussie. Kandelaars, brandende kaarsen en zandlopers visualiseerden in de oude doeken het begrip tijd. In combinatie met rijkversierde stillevens wezen de moralistische schilders ons op het feit dat we sterfelijk zijn en dat geen aardse rijkdom ons daartegen kan beschermen. De kandelaar 'Flames' lijkt een knipoog naar die traditie. Het heldere ontwerp straalt op het eerste gezicht een gevoel van luxe uit, terwijl er juist gebruik is gemaakt van uiterst eenvoudige materialen. De klok 'About Time' vertraagt de tijd door overbodige details als minuten weg te laten en de hectiek van alledag te relativeren met poëtische teksten als: “…but if you want to, it can be nine, and then it also will become ten…”.
Net als in de oude stillevens is er veel aandacht voor de huid van de dingen, zoals bij de stoel 'Kokon Stubborn', de lamp/kruk 'Low Res Elephant', en 'Low Res Jenever Kruik', die ieder op eigen wijze de tastzin prikkelen. En er wordt gespeeld met diverse materialen. De serie vazen 'Unlimited' lijkt wel van beton, maar omvat toch unieke keramische objecten. Het ritme van de lijnen in het vaasje 'Botanical Ceramics' heeft een kwaliteit die doet denken aan flinterdun bone-china porselein. Opmerkelijk in dit verband is ook de keuze voor traditioneel geblazen glas voor 'Louise', een serie wijnglazen op een driepoot. Geblazen glas oogt immers veel minder plat dan standaardglas en het flonkert prachtig.
Er is geen voedsel aanwezig op dit banket. Maar de kreeftenpoten in het sieraadontwerp, de stalen vogel op de bonbonnière en het opgezette vogeltje van 'Fake IV', zijn eigentijdse verwijzingen naar het gebruik van dood wild. En die laatste zelfs naar het gebruik van de zogenaamde 'trompe l'oeils', of oogbedriegertjes, van de fijnschilders. De haast tedere aandacht waarmee in 'Dandelight' paardebloempluis op een lampje is gemonteerd, roept het geduld in herinnering waarmee de schilder met verf op doek dergelijke planten tot leven wist te wekken.
NWCoT toont de relatie met de Nederlandse traditie zonder te vervallen in voor de hand liggende clichés als Delfts Blauw of anderszins te flirten met de kitsch.En de Nokia 6500 Classic van GRO Design? Die bewijst dat de Nederlanders niet alleen hoogstaande ontwerpen kunnen maken, maar ook prima uit de voeten kunnen met het ontwikkelen van een meer commercieel hightech product.
© Rebecca Nelemans
Art historian
www.nwcot.com
Naar boven
